تحقیقات مالی اسلامی

طراحی الگوی تاسیس و مدیریت ریسک صندوق های ریسک تکافل

نوع مقاله : علمی - پژوهشی (ابزارهای مدیریت ریسک اسلامی)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری و مالی، واحد بین‌المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران

2 استادیار، گروه حسابداری و مالی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران

3 استادیار، گروه حسابداری و مالی، واحد بین‌المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران

چکیده

هدف اصلی این پژوهش ارایه مدلی تلفیقی از روش دیمتل و مدل یابی معادلات ساختاری به منظور شناسایی و اولویت بندی عوامل موثر در طراحی الگوی تاسیس و مدیریت ریسک صندوق‌های مختلف ریسک تکافل با استفاده از رویکرد داده بنیاد در صنعت بیمه ایران است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و اکتشافی است. با استفاده از روش گلوله برفی که بر اساس این روش حجم نمونه آماری به تعداد 25 نفر از خبرگان صنعت بیمه با تخصص تکافل هستند. در راستای دستیابی به اهداف پژوهش سوالات مورد نظر برای مصاحبه طراحی و در نهایت در صندوق های متداول تکافل (صندوق ریسک خانواده، صندوق ریسک عمومی و صندوق ریسک تکافل اتکائی) ریسک های مختلف پذیره نویسی، عملیاتی، اعتباری، نقدینگی و بازار بر مبنای رویکرد گراندد تئوری به عنوان طبقات اصلی ریسک در مدیریت ریسک صندوق‌های مختلف تکافل شناسایی شدند. در ادامه از مدل تلفیقی، مدل یابی معادلات ساختاری و دیمتل فازی برای اولویت بندی ،تعیین شدت تاثیرگذاری و تاثیرپذیری و ترسیم نمودار علی- معلولی میان مولفه ها استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد در میان ریسک های اصلی پژوهش، ریسک عملیاتی بالاترین رتبه ریسک را کسب کرده است و نیز در وزن دهی رویکرد تحلیل معادلات ساختاری دارای رتبه اول است و در روش دیمتل فازی نیز بیشترین وزن را دارد و با سایر معیارها در تعامل حداکثری قرار دارند؛ لذا به دلیل اثرپذیری بیشتر معیاری معلول محسوب می‌شوند. نتیجه نهایی الویت بندی نشان داد که میزان ریسک پذیری در صندوق ریسک خانواده دارای کمترین شدت و میزان ریسک پذیری در صندوق ریسک عمومی، دارای بالاترین شدت ریسک تکافل است. یافته های این پژوهش بر این نکته تاکید دارد که موسسین کسب و کار تکافل باید قبل از هر اقدامی ریسک های مرتبط با هر صندوق را به درستی شناسایی، ارزیابی و راهکار های مواجهه با آن ها را تنظیم و به آن‌ها توجه ویژه ای داشته باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Designing a Model for the Establishment and Risk Management of Takaful Risk Funds

نویسندگان [English]

  • Mahdi Lotfian 1
  • Saeed Moradpour 2
  • Mojtaba Dastoori 3

1 PhD Student, Department of Accounting and Finance, Kish International Branch, Islamic Azad University, Kish, Iran

2 Assistant Professor, Department of Accounting and Finance, Bandar Abbas Branch, Islamic Azad University, Bandar Abbas, Iran Iran  

3 Assistant Professor, Department of Accounting and Finance, Kish International Branch, Islamic Azad University, Kish, Iran

چکیده [English]

The main objective of this study is to propose an integrated model combining the Dematel method and structural equation modeling to identify and prioritize the factors influencing the design of the establishment and risk management framework of various takaful risk funds, using a data-driven approach within Iran’s insurance industry. The present research is both applied and exploratory. The snowball sampling method was employed, resulting in a statistical sample of 25 experts from the insurance industry with expertise in takaful. The relevant interview questions were designed, and eventually, various risk categories were identified within the common types of takaful funds—namely, the family risk fund, the general risk fund, and the re-takaful risk fund. Based on the Grounded Theory approach, underwriting, operational, credit, liquidity, and market risks were recognized as the primary risk classes in the risk management of various takaful funds. Subsequently, an integrated model—incorporating structural equation modeling and the fuzzy Dematel method—was employed to prioritize the factors, assess the intensity of their impact and susceptibility, and to diagram the cause-and-effect relationships among the components. The research findings indicate that among the principal risks examined, operational risk obtained the highest ranking. It also held the top position in terms of weighting within the structural equation modeling approach, and similarly in the fuzzy Dematel method, where it received the greatest weight and interacted most extensively with other criteria. Hence, due to its heightened susceptibility, it is regarded as a dependent criterion. The final prioritization results demonstrated that the family risk fund displays the lowest level of risk intensity, whereas the general risk fund exhibits the highest intensity of takaful risk. These findings underscore the necessity for founders of takaful businesses to accurately identify and assess the risks associated with each fund before taking any action, and to develop and implement robust strategies for risk mitigation with particular attention to these identified risks.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Takaful Risk
  • Risk Management
  • Risk Fund
  • Takaful
  • Grounded Theory
  • Fuzzy DEMATEL
  1. آزادبخت، فاطمه؛ یاقوتی، ابراهیم؛ یوسف درویشی، هویدا (1404). تحلیل مقایسه‌ای نظام‌های بیمه‌ای مبتنی بر سازوکار اشتراک ریسک (مطالعه موردی: بیمه‌های متقابل و تکافلی). پژوهشنامه بیمه، 14(1)، 82-94. DOI: 22056/ijir.2025.01.06
  2. پریزاد، رضا؛ و شکوری، زهرا (1401). آسیب‌شناسی سیاستگذاری نظام بیمه تکافل در صنعت بیمه ایران و تأثیر آن بر توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران. پژوهش ملل، 7(73)، 49-69.
  3. حبیبی، مرجان (1402). ویژگی‌ها، عوامل و موانع مؤثر بر پذیرش تکافل در صنعت بیمه با رویکرد داده بنیاد. اقتصاد اسلامی، 23(83)، 163-193.
  4. کاظمی نجف‌آبادی، مصطفی؛ و حسینی، سید رضا (1402). بررسی و تحلیل جایگاه تکافل اجتماعی در چارچوب مبانی اسلام. اقتصاد و بانکداری اسلامی، 13(46)، 37-61.
  5. سید نورانی، سید محمدرضا؛ تاری، فتح‌الله؛ مهدوی، غدیر؛ و رشیدی‌نژاد، حسین (1390). تکافل، سازوکاری مناسب برای ارائه بیمه‌های خرد در مناطق روستایی ایران (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان کرمان). جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی، 8(16)، 77-115.
  6. عسکری، محمدمهدی؛ و عظیم‌زاده آرانی، محمد (1393). تحلیل مقایسه‌ای بیمه اتکایی و تکافل اتکایی و ارائه راه‌کارهایی جهت اجرایی کردن تکافل اتکایی در جمهوری اسلامی ایران. تحقیقات مالی اسلامی، 3(2)، 97-128. DOI: 30497/ifr.2014.1656
  7. گودرزی فراهانی، یزدان؛ و عادلی، امیدعلی (1404). چالش‌های پیاده‌سازی تکافل خرد در کشور و Ahmed ارائه راه‌حل جهت اجرایی‌سازی آن. تحقیقات مالی اسلامی، 14(3)، 463-502. DOI: 30497/ifr.2025.247482.1938
  8. نیلی احمدآبادی، مجید؛ نیاکان، لیلی؛ حیدری احمدی، مهسا (1402). بررسی عوامل مؤثر بر انتخاب تکافل توسط بیمه‌گذاران شرکتی. تحقیقات مالی اسلامی، 12(4)، 875-906. DOI: 30497/ifr.2024.245189.1857

Reference

  1. Abdullah, N., & Rahman, A. (2018). Risk Management in Islamic Finance: Concepts and Frameworks. Journal of Islamic Finance, 9(1), 1–15.
  2. Ahmad, A., & Lakman, A. (2017). Consumer Acceptance in Takaful: The Role of Delayed Benefits and Compensatory Mechanisms. Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 10(1), 78-95.
  3. Ahmed, I., & Hussain, M. (2017). Underwriting risks in takaful: A critical review. Journal of Takaful Studies, 5(2), 45–67.
  4. Ali, S. A., & Khalid, M. (2019). Operational risk management in Islamic finance institutions. Journal of Risk Control, 12(3), 100–115.
  5. Andrew P. S., & James D. S. (1977). Systems Engineering and Analysis.
  6. Agarwal, A., Shankar, R., & Tiwari, M.K. (2006). Modeling the enablers of supply chain performance using ISM. International Journal of Physical Distribution & Logistics Management 36(6), 435–450.
  7. Askarī, M. M., & ʿAẓīm-zādeh Ārānī, M. (1393 SH/2014). Taḥlīl-e Moqāyesheʾī-ye Bīmeh-ye Etkāʾī va Takāfol-e Etkāʾī va Erāʾeh-ye Rāhkar-hāʾī barā-ye Ejrāʾī Kardan-e Takāfol-e Etkāʾī dar Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān [A Comparative Analysis of Reinsurance and Retakaful and Proposing Solutions for Implementing Retakaful in the Islamic Republic of Iran]. Taḥqīqāt-e Mālī-ye Eslāmī [Islamic Financial Research], Vol. 3, No. 2, pp. 97–128. DOI: 30497/ifr.2014.1656 [in Persian].
  8. Ayatham, T., Osman, N., & Rahman, S. (2016). A Supervisory Framework for Risk Management in Takaful. Asian Economic Journal, 30(4), 350-367.
  9. Āzādbakht, F., Yāqūtī, E., & Yūsof Darvīshī, H. (1404 SH/2025). Taḥlīl-e Moqāyesheʾī-ye Neẓām-hā-ye Bīmehʾī Mobtani bar Sāzokār-e Eshterāk-e Rīsk [A Comparative Analysis of Insurance Systems Based on Risk-Sharing Mechanisms (Case Study: Mutual and Takaful Insurance)]. Pazhūheshnāmeh-ye Bīmeh [Insurance Research Journal], Vol. 14, No. 1, pp. 82–94. DOI: 22056/ijir.2025.01.06 [in Persian].
  10. Bashir, F., & Zaman, U. (2018). Credit risk exposure in takaful companies. Islamic Finance Review, 8(1), 30–52.
  11. Chaudhry, R. (2017). Liquidity risk in Shariah‑compliant funds. Global Journal of Islamic Economics, 14(2), 80–95.
  12. Darwish, M., & Omar, H. (2019). Market risk management in Islamic insurance. Journal of Islamic Finance and Business, 10(2), 99–113.
  13. Gūdarzī Farāhānī, Y., & ʿĀdelī, O. A. (1404 SH/2025). Chālesh-hā-ye Piyādehsāzī-ye Takāfol-e Khord dar Keshvar va Erāʾeh-ye Rāh-ḥall barā-ye Ejrāʾī-sāzī-ye Ān [Challenges of Implementing Micro-Takaful in Iran and Proposing Solutions for Its Operationalization]. Taḥqīqāt-e Mālī-ye Eslāmī [Islamic Financial Research], Vol. 14, No. 3, pp. 463–502. DOI: 30497/ifr.2025.247482.1938 [in Persian].
  14. Haron, H. (2011). A Decomposition Approach to Risk Management in Takaful. Journal of Islamic Financial Studies, 7(1), 32-50.
  15. Ḥabībī, M. (1402 SH/2023). Vīzhehgī-hā, ʿAvāmel va Mawāneʿ-e Moʾaṯṯer bar Pazīresh-e Takāfol dar Ṣanʿat-e Bīmeh bā Rūykard-e Dādeh-Bonyād [Characteristics, Factors, and Barriers Affecting the Acceptance of Takaful in the Insurance Industry: A Grounded Theory Approach]. Eqteṣād-e Eslāmī [Islamic Economics], Vol. 23, No. 83, pp. 163–193. [in Persian].
  16. Iqbal, Z., & Mirakhor, A. (2019). Foundations of Islamic finance: The nature and sources of Islamic economic theory. Edward Elgar Publishing.
  17. Jaffar, A., & Saad, R. (2018). Risk pooling in Islamic insurance: A conceptual analysis. Journal of Islamic Insurance, 9(2), 55–70.
  18. Karim, H. (2018). Shariah‑based risk management practices in takaful. Journal of Islamic Risk Management, 5(1), 20–38.
  19. Kāẓemī Najafābādī, M., & Ḥosaynī, S. R. (1402 SH/2023). Barrasi va Taḥlīl-e Jāygāh-e Takāfol-e Ejtemāʿī dar Chārchūb-e Mabānī-ye Eslām [An Analysis of the Position of Social Takaful within the Framework of Islamic Foundations]. Eqteṣād va Bānk-dārī-ye Eslāmī [Islamic Economics and Banking], Vol. 13, No. 46, pp. 37–61. [in Persian].
  20. Lakman, A., & Alatraash, A. (2017). Shariah Compliance and Corporate Governance in Takaful Insurance: Balancing Tradition with Modernity. Journal of Risk and Financial Management, 9(2), 112-129.
  21. Latif, M., & Noor, S. (2019). Operational challenges and risk management in Islamic finance: A case study of takaful funds. Journal of Financial Ethics, 13(4), 145–160.
  22. Li, F., Zhang, Y., & Rahim, R. (2019). Contractual Structures in Takaful: Addressing Risks through Specialized Execution Procedures. Journal of Islamic Insurance and Risk Management, 14(1), 65-80.
  23. Nīlī Aḥmadābādī, M., Nīākān, L., & Ḥaydarī Aḥmadī, M. (1402 SH/2023). Barrasi-ye ʿAvāmel-e Moʾaṯṯer bar Entekhāb-e Takāfol Tavasoṭ-e Bīmehgozārān-e Sherkatī [An Analysis of Factors Affecting the Choice of Takaful by Corporate Policyholders]. Taḥqīqāt-e Mālī-ye Eslāmī [Islamic Financial Research], Vol. 12, No. 4, pp. 875–906. DOI: 30497/ifr.2024.245189.1857 [in Persian].
  24. Parīzād, R., & Shakūrī, Z. (1401 SH/2022). Āsīb-shenāsī-ye Sīāsat-gozārī-ye Neẓām-e Bīmeh-ye Takāfol dar Ṣanʿat-e Bīmeh-ye Īrān va Taʾsīr-e Ān bar Towsʿeh-ye Eqteṣādī-ye Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān [Pathology of Policymaking in the Takaful Insurance System in Iran’s Insurance Industry and Its Impact on Economic Development of the Islamic Republic of Iran]. Pazhūhesh-e Melal [Nations Research], Vol. 7, No. 73, pp. 49–69. [in Persian].
  25. Sabirzyanov, H. (2013). Integrated Risk Management Framework in Islamic Takaful: Balancing Market, Credit, and Liquidity Risks. Journal of Islamic Risk Management, 6(2), 57-74.
  26. Seyyed Nūrānī, S. M. R., Tārī, F., Mahdavī, G., & Rashīdī-Nezhād, Ḥ. (1390 SH/2011). Takāfol: Sāzokārī Monāseb barā-ye Erāʾeh-ye Bīmeh-hā-ye Khord dar Manāṭeq-e Rūstāʾī-ye Īrān (Moṭāleʿeh-ye Moredī: Rūstāhā-ye Shahrestān-e Kermān) [Takaful as an Appropriate Mechanism for Providing Microinsurance in Rural Areas of Iran (Case Study: Villages of Kerman County)]. Jostār-hā-ye Eqteṣādī bā Rūykard-e Eslāmī [Economic Essays with an Islamic Approach], Vol. 8, No. 16, pp. 77–115. [in Persian].
  27. Tahir, R., Ali, S., & Khan, M. (2021). Modern Takaful Practices: Evaluating Risk Management Through Maqasid al-Shariah. Contemporary Islamic Economics, 13(2), 100-119.
  28. Ullah, S., & Javed, A. (2019). Comprehensive risk analysis in takaful: An integrated framework. Journal of Islamic Finance Research, 10(1), 45–61.
  29. Vahidi, S., & Othman, H. (2018). Advanced IT solutions in risk management for Islamic financial institutions. Technology in Islamic Finance Journal, 5(3), 115–130.
  30. Wu, W.-W., & Lee, Y.-T. (2007). Developing global managers’ competencies using the DEMATEL method. Expert Systems with Applications, 32(2), 499–507.
  31. Waseem, M., & Abbas, R. (2018). Stress testing and risk measurement in takaful operators: Practical insights. Journal of Islamic Risk and Compliance, 4(2), 78–92.
  32. Yousuf, F., Ani Sapariyah, R, & Nurfadilah, D. (2017). The Impact of Risk-Based Capital Models on Takaful: Capital Expansion and Asset-Liability Management. Journal of Islamic Banking and Finance, 12(3), 200-218.
تحقیقات مالی اسلامی
دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 35
آبان 1404
صفحه 211-248
  • تاریخ دریافت: 05 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 26 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 28 آبان 1404