طراحی ابزار پوشش ریسک نوسانات نرخ سود در بازار سرمایه اسلامی: به‌کارگیری قرارداد آتی سبد اسناد خزانه اسلامی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی (ابزارهای مدیریت ریسک اسلامی)

نویسندگان
محسن یاوری 1
محمدرضا سیمیاری 2
رضا میرزاخانی 3
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد ریاضیات کاربردی- مالی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران؛ تحلیلگر مالی خبره CFA
2 دانشجوی دکتری، مدیریت مالی، دانشکده مدیریت، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران
10.30497/ifr.2026.249108.2004
چکیده
1. مقدمه و هدف
ارزش پرتفوی سرمایه‌گذاری صندوق‌های سرمایه‌گذاری و همچنین پرتفوی وام بانک‌ها از تغییرات نرخ بهره تأثیر می‌پذیرند؛ از‌این‌رو در این خصوص لازم است ریسک نرخ بهره مدیریت شود. به منظور پوشش ریسک نوسانات نرخ بهره در دنیا نهادهای مالی فعال در بازارهای پول و سرمایه از آتی نرخ بهره استفاده می‌کنند. در بازار سرمایه اسلامی، مفهوم بهره وجود ندارد و آنچه وجود دارد، نرخ سود است. در بازار سرمایه اسلامی ازآنجایی که نرخ فاقد مالیت است، انعقاد قرارداد آتی بر روی نرخ، ممنوع است؛ درنتیجه نمی‌توان از ابزار آتی بر روی نرخ سود استفاده کرد. مسئله این تحقیق عبارت است از: چه ابزار جایگزینی می‌توان برای مدیریت ریسک نرخ سود در بازارهای مالی اسلامی (اعم از بازار سرمایه اسلامی و بانکداری اسلامی) در چارچوب فقه امامیه ارائه داد؟

2. مواد و روش‌ها
در این تحقیق از استدلال فقهی استفاده شده و به‌منظور اعتبارسنجی راه‌حلِ ارائه شده، روش گروه کانونی اجرا شده است. خبرگان گروه کانونی عبارتند از 12 خبره با تخصص‌های مختلف مالی، مدیریت ریسک، مالی اسلامی و فقه معاملات (شامل اعضای کمیته تخصصی فقهی و اعضای کارگروه تخصصی بازار سرمایه سازمان بورس و اوراق بهادار و پژوهشگران مالی اسلامی و مالی).
3. یافته‌های تحقیق
از آنجایی که می‌توان نرخ اسناد خزانه اسلامی را نرخ بدون ریسک در اقتصاد ایران در نظر گرفت، قرارداد آتی روی سبدی از اسناد خزانه اسلامیِ مورد معامله در بازار سرمایه ایران، تقریباً می‌تواند آتی نرخ سود بدون ریسک را شبیه‌سازی کند.

4. بحث و نتیجه‌گیری
نهادهای مالی (اعم از نهادهای مالی بازار سرمایه و بانک‌ها) می‌توانند به‌منظور پوشش ریسک نوسانات نرخ سود در ایران، از قرارداد آتی مبتنی بر سبد اسناد خزانه اسلامی استفاده نمایند. گروه کانونی ضمن تأکید بر رعایت الزامات استفاده از این ابزار، راه‌حل ارائه شده را از منظر فقهی تأیید کردند. این الزامات عبارتند از: 1. قرار گرفتن این اوراق به عنوان دارایی پایه در قرارداد آتی از نظر ملاحظات فقهی بلامانع است اما شرط تحویل سند خزانه اسلامی دیگری بجای آنچه در اصل دارایی پایه در قرارداد آتی قرار گرفته از نظر فقهی صحیح نیست؛ اما در صورتی که امکان تحویل آن سند در مقطع سررسید وجود نداشت، تسویه نقدی با ضوابطی که در ابتدا بین طرفین توافق می‌شود، بلامانع است؛ و ملاحظات فقهی قرارداد آتی سبد سهام (شامل: مبتنی بر معاوضه و معامله دو تعهد، قابلیت تسویه نقدی در سررسید با توافق طرفین، قابلیت تسلیم سبد پایه در سررسید، صحت توافق طرفین مبنی بر تعدیل سبد پایه مورد معامله در فرض تغییر ترکیب سبد مرجع، صحت شرط ضمن عقد مبنی بر تسویه نقدی در فرض توقف نماد برخی از ]اقلام[ سبد پایه مطابق مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار و صحت شرط ضمن عقد تسویه نقدی مقدار اعشاری (در صورت وجود) در سبد پایه در سررسید) رعایت شود؛ 2. ضروری است اسناد خزانه اسلامی موجود در سبد به‌گونه‌ای باشند که در زمان سررسید قرارداد آتی، امکان تحویل فیزیکی آن وجود داشته باشد.
کلیدواژه‌ها
ریسک نرخ سود
پوشش ریسک
قرارداد آتی
بازار سرمایه اسلامی
بانکداری اسلامی
اسناد خزانه اسلامی
موضوعات

عنوان مقاله English

Designing a Hedging Instrument for Profit rate Fluctuations in the Islamic Capital Market: Using an Islamic Treasury bill Portfolio Futures Contract

نویسندگان English

Mohsen Yavari 1
Mohammad Reza Simiari 2
Reza Mirzakhani 3
1 MSc Graduate in Applied Mathematics – Finance, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Ph.D. Student, Financial Management, Faculty of Management, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Fiqh and Principles of Law, Faculty of Theology, Islamic Sciences and Guidance, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
چکیده English

1. Introduction and Objective
The value of investment portfolios held by investment funds, as well as banks’ loan portfolios, is affected by fluctuations in interest rates. Therefore, managing interest rate risk is essential in this regard. Globally, financial institutions operating in money and capital markets utilize interest rate futures contracts to hedge against interest rate volatility. In Islamic capital markets, however, the concept of “interest” does not exist; instead, the relevant concept is the “rate of return” or “profit rate.” Since, within Islamic capital markets, a rate itself is not considered a tradable asset possessing intrinsic proprietary value (māliyya), entering into futures contracts based directly on a rate is prohibited. Consequently, conventional interest rate futures cannot be employed on profit rates in Islamic finance.
The central question of this research is therefore: What alternative instrument can be proposed, within the framework of Imamiyyah (Ja‘fari) jurisprudence, for managing profit-rate risk in Islamic financial markets (including both Islamic capital markets and Islamic banking)?

2. Methods and Materials
This study employs juristic (fiqh-based) reasoning and analysis. In order to validate the proposed solution, the focus group method was utilized. The focus group consisted of twelve experts from diverse fields, including finance, risk management, Islamic finance, and Islamic commercial jurisprudence (fiqh al-mu‘āmalāt). The participants included members of specialized Sharīʿah committees, members of the Capital Market Expert Working Group of the Securities and Exchange Organization, and researchers in finance and Islamic finance.

3. Research Findings
Given that the yield rate on Islamic Treasury Securities (Sukuk al-Khazānah al-Islāmiyyah; Akhza) may be regarded as the risk-free rate within Iran’s economy, a futures contract based on a basket of Islamic Treasury Securities traded in the Iranian capital market can, to a significant extent, replicate the economic function of a risk-free profit-rate futures instrument.

4. Discussion and Conclusion
Financial institutions—including both capital market institutions and banks—may utilize futures contracts based on a basket of Islamic Treasury Securities in order to hedge against fluctuations in profit rates in Iran. The focus group, while emphasizing compliance with the operational requirements governing the use of this instrument, approved the proposed solution from a Sharīʿah perspective. These requirements are as follows:
1) The inclusion of such securities as the underlying asset in a futures contract is permissible from a Sharīʿah standpoint. However, stipulating the delivery of a different Islamic Treasury Security in place of the originally specified underlying asset is not considered Sharīʿah-compliant. Nevertheless, where delivery of the specified security is not feasible at maturity, cash settlement—subject to terms agreed upon in advance by the parties—is permissible. Furthermore, the Sharīʿah considerations applicable to equity basket futures contracts must also be observed. These include:
- the structure being based on reciprocal exchange and the trading of mutual obligations;
- the permissibility of cash settlement at maturity upon mutual agreement;
- the ability to physically deliver the underlying basket at maturity;
- the validity of contractual agreements regarding adjustment of the traded underlying basket in the event of changes to the composition of the reference basket;
- the validity of contractual provisions allowing cash settlement in the event that trading in some components of the underlying basket is suspended in accordance with the regulations of the Securities and Exchange Organization; and
- the validity of contractual provisions governing cash settlement of fractional quantities (if any) within the underlying basket at maturity.
2) It is necessary that the Islamic Treasury Securities constituting the basket be selected in such a manner that physical delivery of the securities remains feasible upon maturity of the futures contract.

کلیدواژه‌ها English

Profit Rate Risk
Hedging, Futures Contract
Islamic Capital Market
Islamic Banking
Islamic Treasury Bills
1)     انصاری، مرتضی بن محمدامین (1410ق). المکاسب. قم: دارالکتاب.
2)     بجنوردی، حسن (1377). القواعد الفقهیه. قم: الهادی.
3)     بهاروندی، احمد (1388). بیان و اثبات تفاوت ماهوی معاملات مبتنی بر غرر و قراردادهای پوشش ریسک از منظر فقه امامیه. راهبرد توسعه، 5(2)، 224-243.
4)     جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1386). الفارق (چاپ اول). تهران: گنج دانش.
5)     جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1372). ترمینولوژی حقوق (چاپ ششم). تهران: گنج دانش.
6)     حر عاملی، محمد بن حسن (1416 ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسه آل‌البیت‌ علیهم السلام لإحیاء التراث.
7)     حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد (1419 ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامه. قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
8)     حسینی مراغی، عبدالفتاح بن علی (1417 ق). العناوین الفقهیه. قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
9)     خادم‌الحسینی اردکانی، مجید؛ و موسویان، سیدعباس (1391). مهندسی مالی اسناد خزانه اسلامی. اقتصاد اسلامی، 12(45)، 107-130.
10)   سازمان بورس و اوراق بهادار (1401). مصوبات کمیته تخصصی فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار (ویراست دوم). تهران: سازمان بورس و اوراق بهادار.
11)   سیمیاری، محمدرضا؛ یاوری، محسن؛ میرزاخانی، رضا؛ و پیره، مجید (1402). پوشش ریسک نوسانات نرخ سود در بازار سرمایه اسلامی. بازار سرمایه اسلامی. 34.
12)   شهید اول، محمد بن مکی (بی‌تا). القواعد والفوائد. قم: کتابفروشی مفید.
13)   شهید اول، محمد بن مکی عاملی (1414ق)، غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد (جلد‏ 2؛ چاپ اول). قم: ‏دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
14)   علامه حلی، حسن بن یوسف (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسة آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
15)   عمید زنجانی، عباسعلی (1391). قواعد کلی عقود کتاب البیع و المتاجر. تهران: خرسندی.
16)   محقق داماد، مصطفی (1381). قواعد فقه. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
17)   محقق کرکی، علی بن حسین (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
18)   محمدی، مهران؛ نجار‌زاده، رضا؛ موسویان، سیدعباس؛ و صالح‌آبادی، علی (1395). چارچوب طراحی قرارداد آتی و اختیار معامله سبد سهام با کارکردهای قرارداد آتی و اختیار معامله شاخص. تحقیقات مالی اسلامی، 5(2)، 5-38. DOI: 10.30497/ifr.2016.1853
19)   مراغی، میرعبدالفتاح (1417ق). العناوین الفقهیه (جلد‏ 2). قم: جامعه‏ مدرسین.
20)   معصومی‌نیا، غلامعلی؛ و الهی، مهدی (1392). امکان‌سنجی فقهی طراحی سوآپ نرخ بهره متناسب با بازار مالی ایران. تحقیقات مالی اسلامی، 2(2)، 55-86. DOI: 10.30497/ifr.2013.1643
21)   معصومی‌نیا، غلامعلی (1397). ابزارهای مشتقه بررسی فقهی و اقتصادی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
22)   مغنیه، محمد جواد (1421ق). فقه الإمام الصادق علیه‌ السلام (جلد 3؛ چاپ دوم). قم: انصاریان.
23)   موسوی خمینی، روح‌الله (1421ق). البیع (جلد 3، 4 و 5). تهران: ‏مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
24)   موسویان، سیدعباس؛ و نظرپور، محمدنقی؛ و خزائی، ایوب (1389). امکان‌سنجی فقهی طراحی اسناد خزانه اسلامی در بازارهای مالی اسلامی. اقتصاد اسلامی، 10(40)، 87-116.
25)   موسویان، سید عباس (1386). ابزارهای مالی اسلامی. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
26)   موسویان، سید عباس (1400). بانکداری اسلامی مبانی نظری تجارب عملی. تهران: پژوهشکده پولی و بانکی.
27)   میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن (1371 ق). جامع الشتات. تهران: کیهان.
28)   نایینی، محمدحسین (1373 ق). منیة الطالب. قم: المکتبه المحمدیه.
29)   نجفی، محمدحسن بن باقر (1421ق). جواهر الکلام. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت‌ علیهم السلام.
30)   نراقی، مولی محمد بن احمد (1422ق). مشارق الأحکام‏ (چاپ دوم). قم: کنگره نراقیین ملا مهدی و ملا احمد.
31)   سازمان بورس و اوراق بهادار (1402). مصوبه کمیته تخصصی فقهی، جلسه شماره 276 مورخ 12/07/1402 قابل دسترس از طریق آدرس: https://rdis.seo.ir/fa/committee/committee-pub-detail/75/
 
Reference
1.      Allāma Ḥillī, Ḥ. b. Y. (1414 AH/1993). Tadhkirat al-Fuqahāʾ [Memorial of the Jurists]. Qom: Muʾassasat Āl al-Bayt li-Iḥyāʾ al-Turāth. [in Arabic]
2.      Anṣārī, M. b. M. A. (1410 AH/1989). Al-Makāsib [The Gains]. Qom: Dār al-Kitāb. [in Arabic]
3.      Amīd Zanjānī, ʿA. (1391 SH/2012). Qawāʿid-e Kollī-ye ʿOqūd: Ketāb al-Bayʿ va al-Mutājir [General Rules of Contracts: The Book of Sale and Trade]. Tehran: Khorsandī. [in Persian]
4.      Bījnavardī, Ḥ. (1377 SH/1998). Al-Qawāʿid al-Fiqhiyya [Jurisprudential Rules]. Qom: al-Hādī. [in Arabic]
5.      Bahāravandī, A. (1388 SH/2009). Bayān va isbāt-e tafāvot-e māhīyatī-ye moʿāmalāt-e mobtanī bar ghorār va qarārdād-hā-ye pooshesh-e rīsk az manẓar-e feqh-e Emāmiyya [Explaining and proving the essential difference between uncertainty-based transactions and hedging contracts from the perspective of Imami jurisprudence]. Rāhbord-e Towseʿeh [Development Strategy], 5(2), 224–243. [in Persian]
6.      ElSheimy. A. (2026). Towards a Genuine Islamic Profit Rate Swap: A Murābaḥah–Wakālah Hybrid Model for Sharīʿah-Compliant HedgingMarch. International Journal of Islamic Finance and Sustainable Development, 18(1), 107-126. DOI:10.55188/ijifsd.v18i1.1290
7.      Jaʿfarī Langarūdī, M. J. (1386 SH/2007). Al-Fāriq [The Separator] (1st ed.). Tehran: Ganj-e Dānesh. [in Persian]
8.      Jaʿfarī Langarūdī, M. J. (1372 SH/1993). Terminology-ye Ḥoqūq [Legal Terminology] (6th ed.). Tehran: Ganj-e Dānesh. [in Persian]
9.      Hall. J. (2015). Options, Futures, and Other Derivatives. Pearson.
10.   Ḥurr al-ʿĀmilī, M. b. Ḥ. (1416 AH/1995). Tafṣīl Wasāʾil al-Shīʿa ilā Taḥṣīl Masāʾil al-Sharīʿa [Detailed Means of the Shia to Obtain the Issues of the Sharia]. Qom: Muʾassasat Āl al-Bayt li-Iḥyāʾ al-Turāth. [in Arabic]
11.   Ḥusaynī ʿĀmilī, M. J. b. M. (1419 AH/1998). Miftāḥ al-Karāma fī Sharḥ Qawāʿid al-ʿAllāma [The Key to Dignity: Commentary on ʿAllāma’s Rules]. Qom: Muʾassasat al-Nashr al-Islāmī. [in Arabic]
12.   Ḥusaynī Marāghī, ʿA. b. ʿA. (1417 AH/1996). Al-ʿAnāwīn al-Fiqhiyya [Jurisprudential Titles]. Qom: Muʾassasat al-Nashr al-Islāmī. [in Arabic]
13.   International Swaps and Derivatives Association & International Islamic Financial Market (2012). Mubadalatul Arbaah (Profit Rate Swap) Standard.
14.   INJADAT, Ehab M. M. (2014). Futures and Forwards Contracts from Perspective of Islamic Law. Journal of Economics and Political Economy, 1 (2), 241-252.
15.   International Accounting Standards Board (IASB) (2019). IFRS 9: Financial Instruments.
16.   Khādim al-Ḥusaynī Ardakānī, M., & Musavīyān, S. ʿA. (1391 SH/2012). Hendaseh-ye mālī-ye asnād-e khazāneh-ye Eslāmī [Financial engineering of Islamic treasury bills]. Eqtesād-e Eslāmī [Islamic Economics], 12(45), 107–130. [in Persian]
17.   Krueger, R. A. (2014). Focus groups: A practical guide for applied research. Sage publications.
18.   Marāghī, M. ʿA. (1417 AH/1996). Al-ʿAnāwīn al-Fiqhiyya (Vol. 2). Qom: Jāmiʿat Mudarrisīn. [in Arabic]
19.   Maʿṣūmī-Nīyā, G., & Ilāhī, M. (1392 SH/2013). Emkān-sanjī-ye feqhī-ye tarh-e swāp-e nerkh-e bahreh motenāseb bā bāzār-e mālī-ye Īrān [Jurisprudential feasibility of designing an interest rate swap compatible with Iran’s financial market]. Taḥqīqāt-e Mālī-ye Eslāmī [Islamic Financial Research], 2(2), 55–86. https://doi.org/10.30497/ifr.2013.1643 [in Persian]
20.   Maʿṣūmī-Nīyā, G. (1397 SH/2018). Abzār-hā-ye moshtaqq: Barrasī-ye feqhī va eqtesādī [Derivative instruments: Jurisprudential and economic analysis]. Tehran: Research Institute for Culture and Islamic Thought. [in Persian]
21.   Mishkin, F. S. (2019). The Economics of Money, Banking, and Financial Markets, Global Edition. Pearson Education Limited.
22.   Mīrzā-ye Qomī, A. Q. b. M. Ḥ. (1371 AH/1951). Jāmiʿ al-Shatāt [The Collection of Scattered Issues]. Tehran: Keyhān. [in Arabic]
23.   Moḥaqqiq Dāmād, M. (1381 SH/2002). Qawāʿid-e Fiqh [Jurisprudential Rules]. Tehran: SAMT. [in Persian]
24.   Moḥaqqiq Karakī, ʿA. b. Ḥ. (1414 AH/1993). Jāmiʿ al-Maqāṣid fī Sharḥ al-Qawāʿid [The Comprehensive Objectives in Explaining the Rules]. Qom: Muʾassasat Āl al-Bayt li-Iḥyāʾ al-Turāth. [in Arabic]
25.   Moḥammadī, M., Najjārzādeh, R., Musavīyān, S. ʿA, & Ṣāliḥābādī, ʿA. (1395 SH/2016). Chārchūb-e tarh-e qarārdād-e ātī va okhtiyār-e moʿāmalah-ye sabad-e sahām bā karkardhā-ye qarārdād-e ātī va okhtiyār-e moʿāmalah-ye shākhes [Framework for designing futures and option contracts on a basket of stocks with the functions of index futures and index options]. Taḥqīqāt-e Mālī-ye Eslāmī [Islamic Financial Research], 5(2), 5–38. https://doi.org/10.30497/ifr.2016.1853 [in Persian]
26.   Musavī Khomeynī, R. (1421 AH/2000). Al-Bay (Vols. 3–5). Tehran: Muʾassasat-e Tanzīm va Nashr-e Āthār-e Emām Khomeynī. [in Arabic]
27.   Musavīyān, S. ʿA, Naẓarpūr, M. N., & Khazāʾī, A. (1389 SH/2010). Emkān-sanjī-ye feqhī-ye tarh-e asnād-e khazāneh-ye Eslāmī dar bāzār-hā-ye mālī-ye Eslāmī [Jurisprudential feasibility of designing Islamic treasury bills in Islamic financial markets]. Eqtesād-e Eslāmī [Islamic Economics], 10(40), 87–116. [in Persian]
28.   Musavīyān, S. ʿA. (1386 SH/2007). Abzār-hā-ye mālī-ye Eslāmī [Islamic Financial Instruments]. Qom: Research Institute for Culture and Islamic Thought. [in Persian]
29.   Musavīyān, S. ʿA. (1400 SH/2021). Bankdārī-ye Eslāmī: Mabānī-ye naẓarī, tajārib-e ʿamalī [Islamic Banking: Theoretical Foundations and Practical Experiences]. Tehran: Monetary and Banking Research Institute. [in Persian]
30.   Najafī, M. Ḥ. b. B. (1421 AH/2000). Jawāhir al-Kalām [Jewels of Speech]. Qom: Institute of the Encyclopedia of Islamic Jurisprudence according to the School of the Ahl al-Bayt. [in Arabic]
31.   Nāʾīnī, M. Ḥ. (1373 AH/1953). Munyat al-Ṭālib [The Desire of the Seeker]. Qom: al-Maktaba al-Muḥammadiyya. [in Arabic]
32.   Narāqī, M. M. b. A. (1422 AH/2001). Mashāriq al-Aḥkām [The Rising Places of Legal Rulings] (2nd ed.). Qom: Congress of the Narāqīs, Mulla Mahdī and Mulla Aḥmad. [in Arabic]
33.   Nyumba, T. O., Wilson, K., Derrick, C. J., & Mukherjee, N. (2018). The use of focus group discussion methodology: Insights from two decades of application in conservation.
34.   Securities and Exchange Organization. (1401 SH/2022). Maṣūbāt-e Komīteh-ye Takhaṣṣuṣī-ye Fiqhī-ye Sāzmān-e Bourse va Orāq-e Bāzdār [Resolutions of the Specialized Fiqh Committee of the Securities and Exchange Organization] (2nd ed.). Tehran: Securities and Exchange Organization. [in Persian]
35.   Securities and Exchange Organization. (1402 SH/2023). Maṣūbat-e Komīteh-ye Takhaṣṣuṣī-ye Fiqhī, jalaseh-ye shomāreh 276 morakhkhas 12/07/1402 [Resolution of the Specialized Fiqh Committee, Session No. 276, dated 12/07/1402]. Tehran: Securities and Exchange Organization. Retrieved from https://rdis.seo.ir/fa/committee/committee-pub-detail/75/ [in Persian]
36.   Shahīd al-Awwal, M. b. M. (n.d.). Al-Qawāʿid wa al-Fawāʾid [Rules and Benefits]. Qom: Ketābfurūshī-ye Mofīd. [in Arabic]
37.   Shahīd al-Awwal, M. b. M. ʿĀmilī. (1414 AH/1993). Ghayat al-Murād fī Sharḥ Nukat al-Irshād [The Ultimate Aim in Explaining the Subtleties of Guidance] (Vol. 2, 1st ed.). Qom: Dāftar-e Tablīghāt-e Eslāmī-ye Ḥawzeh-ye ʿIlmīyeh-ye Qom. [in Arabic]
38.   Wilson, R. (2007). Islamic finance in Europe. In M. K. Hassan & M. K. Lewis (Eds.), Handbook of Islamic Banking. Edward Elgar.
39.   https://islamicbankers.center/islamic-banking-islamic-contracts/in-focus-islamic-profit-rate-swap

  • تاریخ دریافت 12 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 16 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 01 اردیبهشت 1405