طراحی ابزار پوشش ریسک نوسانات نرخ سود در بازار سرمایه اسلامی: به‌کارگیری قرارداد آتی سبد اسناد خزانه اسلامی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 مدیر توسعه شرکت تأمین سرمایه تمدن، تهران، ایران
2 کاندیدای دکتری مدیریت مالی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه امام صادق (ع)
10.30497/ifr.2026.249108.2004
چکیده
در دنیا نهادهای مالی فعال در بازارهای پول و سرمایه از آتی نرخ بهره به منظور پوشش ریسک نوسانات نرخ بهره استفاده می‌کنند. ارزش پرتفوی سرمایه‌گذاری صندوق‌های سرمایه‌گذاری و وام بانک‌ها نمونه‌هایی از مواردی هستند که تحت تأثیر نرخ بهره قرار می‌گیرند و نیاز به پوشش ریسک نرخ بهره دارند. ازآنجایی که دریافت و پرداخت بهره از نظر فقه اسلامی ممنوع است، استفاده از این ابزار در بازارهای سرمایه اسلامی مجاز نیست. مسئله این تحقیق عبارت است از: چه ابزار جایگزینی می‌توان برای مدیریت ریسک نرخ سود (که در بازارهای مالی اسلامی مسامحتاً از نظر کارکرد مالی، مشابه بهره است) در چارچوب فقه امامیه در بازارهای مالی اسلامی ارائه داد؟

در این تحقیق از استدلال فقهی استفاده شده و به‌منظور اعتبارسنجی راه‌حلِ ارائه شده، روش گروه کانونی اجرا شده است. خبرگان گروه کانونی شامل اعضای کمیته فقهی و اعضای کارگروه تخصصی فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار و پژوهشگران مالی اسلامی و مالی است.

یافته‌ها و نتیجه‌گیری: از آنجایی که می‌توان نرخ اسناد خزانه اسلامی را نرخ بدون ریسک در اقتصاد ایران در نظر گرفت، قرارداد آتی نرخِ سبدی از اسناد خزانه اسلامیِ مورد معامله در بازار سرمایه ایران، تقریباً می‌تواند آتی نرخ بهره در اقتصاد غربی را شبیه‌سازی کند. نهادهای مالی می‌توانند به‌منظور پوشش ریسک نوسانات نرخ سود در بازار سرمایه ایران، از قرارداد آتی مبتنی بر سبد اسناد خزانه اسلامی استفاده نمایند. گروه کانونی ضمن تأکید بر رعایت الزامات استفاده از این ابزار، راه‌حل ارائه شده را از منظر فقهی تأیید کردند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Designing a hedging instrument for profit rate fluctuations in the Islamic capital market: Using an Islamic treasury bill portfolio futures contract

نویسندگان English

Mohsen Yavari 1
Mohammad reza Simiari 2
Reza Mirzakhani 3
1 Tamaddon Investment Bank, Tehran, Iran
2 PhD student in financial management, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Imam Sadiq University
چکیده English

Introduction and Statement of the Problem: In the world, financial institutions active in money and capital markets use interest rate futures to hedge the risk of interest rate fluctuations. The value of investment portfolios of investment funds and bank loans are examples of cases that are affected by interest rates and need to hedge interest rate risk. Since receiving and paying interest is prohibited in terms of Islamic jurisprudence, the use of this tool is not permitted in Islamic capital markets. The problem of this research is: What alternative tool can be provided for managing interest rate risk (which in Islamic financial markets is similar to interest, except in terms of financial function) within the framework of Imamiyyah jurisprudence in Islamic financial markets?

Research Methodology: In this research, jurisprudential reasoning was used and the focus group method was implemented in order to validate the solution provided. The experts of the focus group include members of the Fiqh Committee and, members of the Fiqh Specialized Working Group of the Securities and Exchange Organization, and islamic finance and finance researchers.

Findings and Conclusions: Since the Islamic Treasury Bill rate can be considered the risk-free rate in the Iranian economy, the futures contract of the basket rate of Islamic Treasury Bills traded in the Iranian capital market can almost simulate the interest rate futures in the Western economy. Financial institutions can use a futures contract based on a portfolio of Islamic Treasury Bills to hedge the risk of interest rate fluctuations in the Iranian capital market. The focus group, while emphasizing compliance with the requirements for using this tool, approved the proposed solution from a jurisprudential perspective.

کلیدواژه‌ها English

Profit Rate Risk
hedging, risk
futures contract
Islamic Capital Market
Islamic Banking
Islamic Treasury Bills

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار برخط از تاریخ 24 اردیبهشت 1405

  • تاریخ دریافت 12 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 16 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 01 اردیبهشت 1405