تحقیقات مالی اسلامی

تحلیل فقهی- حقوقی انطباق عقد ودیعه بر سپرده قرض‌الحسنه در بانکداری اسلامی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی (بانکداری اسلامی)

نویسندگان

1 دانشیار، گروه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 مدرس سطح4 حوزوی، فقه معاملات، حوزه علمیه، اهواز، ایران

چکیده

1. مقدمه و هدف
سپرده قرض‌الحسنه یکی از پرکاربردترین ابزارهای بانکی در نظام بانکداری اسلامی است، اما ماهیت فقهی و حقوقی آن همواره محل اختلاف میان فقها و حقوقدانان بوده است. دیدگاه‌های مطرح‌شده، این سپرده را به‌عنوان قرض، ودیعه کامل یا ناقص، صلح یا حتی عقدی جدید تحلیل کرده‌اند؛ بااین‌حال، دیدگاه غالب، به دلیل تصرف مالکانه بانک و بازپرداخت «مثل» به‌جای «عین»، آن را مصداق عقد قرض دانسته است. با توجه به قاعده فقهی «العقود تابعة للقصود» و نقش محوری قصد واقعی سپرده‌گذاران در تعیین ماهیت قراردادها، هدف این پژوهش بررسی امکان انطباق عقد ودیعه بر سپرده قرض‌الحسنه در نظام بانکداری اسلامی است.
2. مواد و روش‌ها
پژوهش حاضر با رویکردی تلفیقی و به روش توصیفی–تحلیلی انجام شده است. در بخش نظری، منابع فقهی، حقوقی و قوانین بانکی مرتبط با سپرده‌های قرض‌الحسنه مورد تحلیل قرار گرفت. در بخش تجربی، داده‌های میدانی حاصل از بیش از ۷۰۰ پرسشنامه تکمیل‌شده توسط سپرده‌گذاران حساب جاری، به‌منظور سنجش قصد، آگاهی و رضایت آنان نسبت به ماهیت سپرده و نحوه تصرف بانک، گردآوری و تحلیل شد. تلفیق این دو رویکرد، امکان مقایسه میان مفروضات نظری رایج و واقعیت‌های رفتاری سپرده‌گذاران را فراهم ساخت.
3. یافته‌های تحقیق
یافته‌های میدانی نشان داد ۸۷ درصد سپرده‌گذاران وجوه خود را با قصد ودیعه و امانت‌گذاری در بانک سپرده‌گذاری کرده‌اند و بیش از ۹۰ درصد آنان از استفاده بانک از وجوهشان ناراضی بوده یا رضایت آگاهانه‌ای در این خصوص نداشته‌اند. این نتایج بیانگر آن است که نیت واقعی سپرده‌گذاران با فرض قرض بودن سپرده‌های جاری و انتقال مالکیت به بانک همخوانی ندارد. افزون بر این، تحلیل نظری پژوهش نشان داد با پذیرش ماهیت اعتباری پول و نظریه خلق پول بانکی، بانک‌ها در عمل تصرفی در وجوه سپرده‌های جاری ندارند و تسهیلات اعطایی از محل خلق پول انجام می‌شود؛ بنابراین، سپرده جاری می‌تواند به‌عنوان «ودیعه کامل» تفسیر شود. در مواردی که سپرده‌گذار به بانک اذن تصرف غیر ناقل مالکیت داده و به استرداد «مثل» رضایت دهد، ماهیت سپرده به «ودیعه ناقص یا خلاف قاعده» نزدیک می‌شود. در صورت باقی‌ماندن تردید، می‌توان سپرده جاری را عقدی جدید با ماهیتی مشابه ودیعه دانست.
4. بحث و نتیجه‌گیری
نتایج پژوهش نشان می‌دهد تلقی غالبِ قرض بودن سپرده‌های جاری، با قصد واقعی سپرده‌گذاران و برخی مبانی نوین فقهی و اقتصادی سازگار نیست. انطباق سپرده قرض‌الحسنه بر عقد ودیعه، ضمن حفظ حقوق مالکانه سپرده‌گذاران، می‌تواند بخشی از چالش‌های فقهی بانکداری بدون ربا را کاهش دهد. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود در نظام بانکداری اسلامی، حساب‌هایی با ماهیت ودیعه یا عقدی جدید مشابه آن، به‌ویژه برای اموری مانند اخذ وجوهات شرعی، طراحی شود؛ به‌گونه‌ای که بانک در این حساب‌ها فاقد حق تصرفات مالکانه باشد و مشروعیت و شفافیت نظام بانکی ارتقا یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Jurisprudential-Legal Analysis of the Compliance of Deposit Contract with Current Qard-ul-Hasana Deposit in Islamic Banking

نویسندگان [English]

  • Gholam Ali Masouminiya 1
  • Amir Yazdanparast 2

1 Associate Professor, Department of Economics and Islamic Banking, Kharazmi University, Tehran, Iran

2 Lecturer, Level 4 Seminary, Jurisprudence of Transactions, Seminary, Ahvaz, Iran

چکیده [English]

 1. Introduction and Objective
Current accounts constitute one of the most fundamental pillars of modern banking systems and play a decisive role in facilitating payment services, liquidity management, and financial intermediation. In Islamic banking, however, the jurisprudential and legal nature of current accounts—particularly those classified as qard al-ḥasanah current deposits—has remained a subject of persistent debate among jurists, legal scholars, and policymakers. Classical and contemporary Islamic jurisprudence has proposed various interpretations of the legal nature of current deposits, including loan (qard), complete deposit (wādīʿah tammah), incomplete or unconventional deposit wādīʿah ghayr mutifah, settlement (ṣulḥ), or even a newly constructed contract outside traditional nominate contracts.
     The dominant jurisprudential position in many Islamic banking systems, including Iran, treats current deposits as loans to banks. This classification is primarily justified by two arguments: first, the bank’s proprietary control and utilization of deposited funds; and second, the obligation of the bank to return an equivalent amount (mithl) rather than the identical physical units (ʿayn) deposited. Consequently, the depositor is regarded as a creditor and the bank as a debtor, thereby framing the contractual relationship within the legal structure of qard.
     Despite its prevalence, this interpretation raises significant jurisprudential, ethical, and practical concerns. Most notably, it appears to conflict with the widely accepted jurisprudential maxim al-ʿuqūd tābiʿah li-l-quṣūd (contracts are determined by the intentions of the contracting parties). Empirical observation suggests that the overwhelming majority of depositors do not intend to lend their money to banks, nor do they consciously consent to proprietary exploitation of their funds. Instead, their primary motivation is safekeeping, transactional convenience, and trust.
     Against this backdrop, the present study aims to reassess the jurisprudential and legal classification of current accounts in Islamic banking by examining whether the contract of deposit (wādīʿah) can be validly applied to such accounts. The central objective is to demonstrate that, when depositor intent, the nature of fiat money, and the contemporary theory of bank money creation are properly taken into account, current accounts may be more coherently classified as deposits rather than loans. By integrating doctrinal analysis with empirical evidence, this research seeks to provide a more realistic, legitimate, and ethically consistent framework for Islamic banking operations.
2. Methods and Materials
This study adopts an integrative and interdisciplinary research design combining jurisprudential–legal analysis with empirical field research. In the theoretical component, classical and contemporary sources of Islamic jurisprudence (fiqh), legal doctrines, statutory banking laws, and scholarly literature on Islamic banking were systematically reviewed and critically analyzed. Particular attention was given to discussions on the nature of qard, wādīʿah, contractual intent, and the jurisprudential implications of modern fiat money.
     In parallel, the study incorporates an empirical investigation to assess the actual intentions, awareness, and satisfaction of depositors regarding current accounts. A structured questionnaire was designed in consultation with academic experts and distributed among more than 700 current account holders in the city of Ahvaz, Iran. The sample included diverse social groups such as teachers, university students, seminary students, employees, and self-employed individuals, all of whom regularly use current accounts for salary payments, check issuance, and daily transactions.
     The questionnaire addressed key dimensions including:
(1) depositors’ awareness of the legal terms governing current accounts;
(2) their perception of ownership over deposited funds;
(3) their consent or dissatisfaction regarding the bank’s use of their money; and
(4) their primary intention in opening and maintaining current accounts (deposit/trust versus lending).
     Data were analyzed using descriptive statistical methods, with results presented in percentage form to capture prevailing depositor attitudes. The combination of doctrinal analysis and empirical evidence enabled a comprehensive comparison between the theoretical assumptions underlying banking contracts and the lived realities of depositors, thereby strengthening the validity and originality of the study.
3. Research Findings
The empirical findings reveal a significant discrepancy between prevailing legal classifications of current accounts and the actual intentions of depositors. The results show that 87% of respondents deposited their funds with the explicit intention of safekeeping and trust, not lending. Moreover, over 90% expressed dissatisfaction or lack of informed consent regarding the bank’s utilization of their funds for profit-generating activities. Only a small minority considered their deposits as loans to the bank or believed that ownership of the funds was transferred upon deposit.
     These findings directly challenge the assumption that current deposits can be legitimately treated as qard based on depositor consent. From a jurisprudential perspective, the absence of true and informed intent to lend undermines the validity of loan classification, as intention constitutes a foundational element of contractual legitimacy in Islamic law.
     On the theoretical level, the study demonstrates that contemporary fiat money lacks intrinsic physical value and derives its legitimacy from legal recognition and social acceptance. Furthermore, by adopting the modern theory of bank money creation, the research shows that banks do not primarily lend out existing deposits but instead create new money through accounting mechanisms when extending credit. Under this framework, current deposits remain intact in depositors’ accounts, while loans are generated through monetary creation rather than the physical use of deposited funds.
     Accordingly, if banks do not exercise proprietary control over deposited funds in the traditional sense, one of the main arguments for classifying current accounts as loans becomes untenable. On this basis, current accounts can be regarded as complete deposits (wādīʿah tammah), wherein ownership remains with the depositor and the bank acts as a custodian.
     The study further acknowledges alternative scenarios. If a depositor explicitly grants the bank permission for non-proprietary utilization of funds and consents to restitution by equivalent value, the relationship may be characterized as an incomplete or unconventional deposit. Where neither classification is entirely satisfactory, current accounts may be conceptualized as a new contract possessing a deposit-like nature, consistent with Islamic jurisprudential principles while accommodating modern banking realities.
4. Discussion and Conclusion
The findings of this research suggest that the dominant treatment of current accounts as loans in Islamic banking systems rests on assumptions that are increasingly inconsistent with both depositor intent and contemporary monetary realities. By foregrounding the principle of contractual intent and integrating empirical evidence, the study demonstrates that current accounts align more closely with the concept of wādīʿah than with qard.
     Reclassifying current accounts as deposits carries important jurisprudential and practical implications. It preserves depositor ownership, restricts unauthorized proprietary use by banks, and resolves several persistent challenges in Islamic banking—such as conditional lending practices and concerns over implicit ribā. Moreover, it enhances transparency, trust, and legitimacy within Islamic financial institutions.
     The study concludes by recommending the development of deposit-based or newly structured accounts within Islamic banking systems, particularly for sensitive purposes such as holding religious funds (wujūhāt sharʿiyyah), where banks must be explicitly prohibited from proprietary utilization. Such reforms would contribute to aligning Islamic banking practices more closely with both jurisprudential principles and depositor expectations, thereby strengthening the ethical and legal foundations of Islamic finance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Interest-free Banking
  • Islamic Banking
  • Current Account
  • Current Deposit
  • Deposit (Wādīʿah)
  • Incomplete Deposit
  • Loan
  1. امامی، سید حسن (بی‌تا). حقوق مدنى. تهران: اسلامیه.
  2. انصارى دزفولى، مرتضى (1415ق). المکاسب المحرمة و البیع و الخیارات (چاپ اول‌). قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
  3. ایروانی، جواد (1394). پول و بانکداری اسلامی. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  4. بهمند، محمد؛ و بهمنی‌، محمود (1390). بانکداری داخلی 1: تجهیز منابع (چاپ هجدهم‌). تهران: مؤسسه عالی بانکداری ایران.
  5. تسخیری، محمدعلی (1380). سپرده‌هاى بانکی «تطبیق فقهى و احکام آن». قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام‌.
  6. تسخیری، محمدعلی (1408). نظرة فی کتاب الودائع النقدیة و استثمارها فی الاسلام. تهران: توحید.
  7. توسلی، محمد اسماعیل (1391). تحلیل ماهیت پول. اقتصاد اسلامی، 12(48)، 107-130.
  8. توکلی، محمد جواد (1386). سازوکار بانکداری اسلامی (چاپ دوم). قم: المصطفی.
  9. حسینی بهشتی، سید محمد (1386). بانکداری، ربا و قوانین مالی اسلام (چاپ دوم). تهران: بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های شهید دکتر بهشتی.
  10. حسینی خامنه‌اى، سید على (1424ق). أجوبة الاستفتاءات‌ (چاپ اول). قم: دفتر مقام معظم رهبری.
  11. دفتر حفظ نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (1374). بیانات در دیدار جمعی از فضلا و نخبگان حوزه علمیه قم، 13/09/1374 و بیانات در دیدار آیت‌الله موسوی اردبیلی، 18/09/1374: https://farsi.khamenei.ir.
  12. سنهوری، عبدالرزاق (1952م). الوسیط فی الشرح القانون المدنی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  13. شهیدی، محمدتقی (1397). درس خارج فقه البنوک، جلسه 03/04/1397، قم: مدرسه فقاهت. https://eshia.ir
  14. صدر، سید محمدباقر (1401ق). البنک اللاربوی‌ فی الاسلام (چاپ هفتم). بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
  15. عاملی،‌ زین‌الدین بن علی (شهید ثانی) (1413ق). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام (چاپ اول).‌ قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه.
  16. عبدالرضایی، محمد (1393). ماهیت و احکام سپرده‌های بانکی از نظر فقهی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه قم، قم، ایران.
  17. علیشاهی قلعه جوقی، ابوالفضل؛ و لطیفی، سیده سعیده (1392). بررسی نظریه ودیعه‌گذاری مالیت در سپرده‌های بانکی. دانش حقوق مدنی، 2(1)، 27-38. DOR: 1001.1.23221712.1392.2.1.3.2
  18. عوض، على جمال‌الدین (2000م). عملیات بانک‌ها از نظر قانونى. قاهره: دارالنهضة العربیه.
  19. کمیجانی، اکبر؛ و ابریشمی، حمید؛ و روحانی، سید علی (1397). ماهیت بانک و فرآیند خلق پول بانکی؛ نقد دیدگاه‌های رایج و دلالت‌ها. جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی، 15(29)، 9-38. DOI: 30471/iee.2018.1441
  20. ماجدی‌، علی؛‌ و گلریز‌، حسن (1367). پول و بانک. تهران: مؤسسه بانکداری اسلامی ایران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
  21. محقق‌نیا، محمدجواد (1394). درآمدی بر شاخص‌های بانکداری اسلامی (چاپ اول). قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
  22. مطهری، مرتضی (1364). ربا، بانک- بیمه (چاپ اول). تهران: صدرا.
  23. مکارم شیرازى، ناصر (1427ق). استفتاءات جدید (ابوالقاسم علیان‌نژادى‌: مصحح) (چاپ دوم‌). قم: مدرسه امام على بن ابى طالب علیه‌السلام‌.
  24. مکارم شیرازى، ناصر (بی‌تا). بررسى طرق فرار از ربا‌ (چاپ اول‌)، بی‌جا.
  25. مکارم شیرازى، ناصر (1389). ربا و بانکدارى اسلامى‌ (چاپ اول‌). قم: امام علی بن ابی طالب علیه‌السلام.
  26. موسوی خمینی، سید روح‌الله (1422ق). استفتاءات (چاپ پنجم‌). قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  27. موسوی خمینی، سید روح‌الله (بی‌تا). تحریر الوسیله (چاپ اول‌). قم: دارالعلم‌.
  28. موسویان، سیدعباس (1383). ارزیابی سپرده‏های بانکی و پیشنهاد سپرده‌های جدید. اقتصاد اسلامی، 4(15)، 31-53.
  29. موسویان، سید عباس (‌بی‌تا). بررسى فقهى- اقتصادى سپرده‌هاى انتقال‌پذیر در بانکدارى بدون ربا‌ (چاپ اول). قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم‌السلام‌.
  30. موسویان، سید عباس؛ و نظرپور، محمدنقی؛ و لطفی‌نیا، یحیی (1395). تحلیل نظری الگوی بانک اسلامی دبی (راهبردهایی برای اصلاح قانون بانکداری ایران). اقتصاد اسلامی، 16(62)، 107-137.
  31. نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام (عباس قوچانى و على آخوندى‌: مصححان) (چاپ هفتم). لبنان: دار إحیاء التراث العربی‌.
  32. یزدى طباطبایى، سید محمدکاظم (بی‌تا).‌ عروة الوثقی. بی‌جا: المکتبة العلمیة الاسلامیه.

Reference

  1. Āwaḍ, A. J. D. (2000). ʿAmaliyyāt al-Bunūk min al-Naẓar al-Qānūnī [Banking Operations from a Legal Perspective]. Cairo: Dār al-Nahḍah al-ʿArabiyyah [in Arabic].
  2. Āmilī, Z. A (Shahīd Thānī). (1413 AH/1992). Masālik al-Afhām ilā Tanqīḥ Sharāʾiʿ al-Islām [Paths of Understanding in Refining Islamic Law] (1st ed.). Qom: Muʾassasat al-Maʿārif al-Islāmiyyah [in Arabic].
  3. Anṣārī Dezfūlī, M. (1415 AH/1994). al-Makāsib al-Muḥarramah wa al-Bayʿ wa al-Khiyārāt [Forbidden Transactions, Sale, and Options] (1st ed.). Qom: [Publisher unspecified] [in Arabic].
  4. Bahmand, M, & Bahmanī, M. (1390 SH/2011). Bānk-dārī-ye Dākhilī 1: Tajhīz-e Manābeʿ [Domestic Banking 1: Resource Mobilization] (18th ed.). Tehran: Moʾasseseh-ye ʿĀlī-ye Bānk-dārī-ye Īrān [in Persian].
  5. Baroudi, A. (2013). Commercial Law of Lebanon, p. 288; cited in: Abolfazl Alishahi Qaleh Joqi and Seyyedeh Saeedeh Latifi, article A Study of the Theory of Tax Deposit in Bank Deposits.
  6. Daftar-e Ḥifẓ va Nashr-e Āthār-e Ḥaḍrat Āyatollāh al-ʿUẓmā Khāmeneʾī. (1374 SH/1995). Bayānāt dar Didār-e Jamʿī az Foḍalāʾ va Nokhbegān-e Ḥowzeh-ye ʿElmīyeh-ye Qom (13/09/1374) va Didār-e Āyatollāh Mūsavī Ardabīlī (18/09/1374). Available at: https://farsi.khamenei.ir [in Persian].
  7. Emami, S, H. (n.d). Civil Law. Tehran: Eslamia Publications. [in Persian].
  8. Īravānī, J. (1394 SH/2015). Pūl va Bānk-dārī-ye Eslāmī [Money and Islamic Banking]. Mashhad: Dāneshgāh-e ʿOlūm-e Eslāmī-ye Raḍavī [in Persian].
  9. Imāmī, S. Ḥ. (n.d.). Ḥoqūq-e Madanī [Civil Law]. Tehran: Eslāmīyeh [in Persian].
  10. Ḥusaynī Beheshtī, S. M. (1386 SH/2007). Bānk-dārī, Ribā va Qavānīn-e Mālī-ye Eslām [Banking, Usury, and Islamic Financial Laws] (2nd ed.). Tehran: Bonyād-e Nashr-e Āthār va Andīsheh-hā-ye Shahīd Doktor Beheshtī [in Persian].
  11. Ḥusaynī Khāmeneʾī, S. A. (1424 AH/2003). Ajwibat al-Istiftāʾāt [Answers to Religious Inquiries] (1st ed.). Qom: Daftar-e Maqām-e Moʿaẓẓam-e Rahbarī [in Arabic].
  12. Mūsavī Khomeinī, S, R. (n.d.). Taḥrīr al-Wasīlah [The Elucidation of the Means] (1st ed.). Qom: Dār al-ʿIlm [in Arabic].
  13. Mūsavī Khomeinī, S, R. (1422 AH/2001). Istiftāʾāt [Religious Inquiries] (5th ed.). Qom: Daftar-e Enteshārāt-e Eslāmī, Jāmeʿeh-ye Modarresīn-e Ḥowzeh-ye ʿElmīyeh-ye Qom [in Arabic].
  14. Ṣadr, S. M. B. (1401 AH/1981). al-Bank al-Lā-Ribawī fī al-Islām [Interest-Free Banking in Islam] (7th ed.). Beirut: Dār al-Taʿārof lil-Maṭbūʿāt [in Arabic].
  15. Sanūrī, A. (1952). al-Wasīṭ fī Sharḥ al-Qānūn al-Madanī [The Intermediate Commentary on Civil Law]. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī [in Arabic].
  16. Tavakkolī, M. J. (1386 SH/2007). Sāz-o-Kār-e Bānk-dārī-ye Eslāmī [Mechanisms of Islamic Banking] (2nd ed.). Qom: al-Muṣṭafā [in Persian].
  17. Toselī, M. E. (1391 SH/2012). Taḥlīl-e Māhīyat-e Pūl [An Analysis of the Nature of Money]. Eqteṣād-e Eslāmī [Islamic Economics], 12(48), 107–130 [in Persian].
  18. Tashkhīrī, M. A. (1380 SH/2001). Seporde-hā-ye Bānkī: Taṭbīq-e Feqhī va Aḥkām-e Ān [Bank Deposits: A Jurisprudential Adaptation and Its Rulings]. Qom: Moʾasseseh-ye Dāʾerat al-Maʿāref-e Feqh-e Eslāmī bar Madhhab-e Ahl al-Bayt (ʿa) [in Persian].
  19. Tashkhīrī, M. A. (1408 AH/1988). Naẓrah fī Kitāb al-Wadāʾiʿ al-Naqdiyyah wa Istithmārihā fī al-Islām [A View on Monetary Deposits and Their Investment in Islam]. Tehran: Towḥīd [in Arabic].
  20. Abd al-Reżāʾī, M. (1393 SH/2014). Māhīyat va Aḥkām-e Seporde-hā-ye Bānkī az Naẓar-e Feqhī [The Nature and Rulings of Bank Deposits from a Jurisprudential Perspective] (M.A. Thesis). University of Qom, Qom, Iran [in Persian].
  21. Alīshāhī Qalʿeh Jūqī, A, & Laṭīfī, S. S. (1392 SH/2013). Barrasi-ye Naẓariyeh-ye Wadīʿeh-gozārī-ye Māliyyat dar Seporde-hā-ye Bānkī [An Examination of the Theory of Depositing Monetary Value in Bank Deposits]. Dānesh-e Ḥoqūq-e Madanī [Civil Law Knowledge], 2(1), 27– DOR: 20.1001.1.23221712.1392.2.1.3.2 [in Persian].
  22. Majdī, A, & Golrīz, Ḥ. (1367 SH/1988). Pūl va Bānk [Money and Banking]. Tehran: Moʾasseseh-ye Bānk-dārī-ye Eslāmī-ye Īrān, Central Bank of the Islamic Republic of Iran [in Persian].
  23. Makarim Shirāzī, N. (n.d.). Barrasi-ye Ṭoruq-e Farār az Ribā [An Examination of Methods of Escaping Usury] (1st ed.). n.p. [in Persian].
  24. Makarim Shirāzī, N. (1389 SH/2010). Ribā va Bānk-dārī-ye Eslāmī [Usury and Islamic Banking] (1st ed.). Qom: Imām ʿAlī ibn Abī Ṭālib (ʿa) [in Persian].
  25. Makarim Shirāzī, N. (1427 AH/2006). Istiftāʾāt-e Jadīd [New Religious Inquiries] (Abolqāsem ʿAlīān-Nezhādī, ed.) (2nd ed.). Qom: Madrasah-ye Imām ʿAlī ibn Abī Ṭālib (ʿa) [in Arabic].
  26. Moḥaqqeq-Niyā, M. J. (1394 SH/2015). Darāmadī bar Shākheṣ-hā-ye Bānk-dārī-ye Eslāmī [An Introduction to the Indicators of Islamic Banking] (1st ed.). Qom: Moʾasseseh-ye Āmūzeshī–Pazhūheshī-ye Imām Khomeinī (r.a.) [in Persian].
  27. Moṭahharī, M. (1364 SH/1985). Ribā, Bānk–Bīmeh [Usury, Banking, and Insurance] (1st ed.). Tehran: Ṣadrā [in Persian].
  28. Mūsaviyān, S. A. (1383 SH/2004). Arzyābī-ye Seporde-hā-ye Bānkī va Pīshnahād-e Seporde-hā-ye Jadīd [Evaluation of Bank Deposits and Proposals for New Deposits]. Eqteṣād-e Eslāmī [Islamic Economics], 4(15), 31–53 [in Persian].
  29. Mūsaviyān, S. A. (n.d.). Barrasi-ye Feqhī–Eqteṣādī-ye Seporde-hā-ye Enteqāl-Pazīr dar Bānk-dārī-ye Bedūn-e Ribā [A Jurisprudential–Economic Study of Transferable Deposits in Interest-Free Banking] (1st ed.). Qom: Moʾasseseh-ye Dāʾerat al-Maʿāref-e Feqh-e Eslāmī bar Madhhab-e Ahl al-Bayt (ʿa) [in Persian].
  30. Mūsaviyān, S. A, Naẓarpūr, M. N, & Loṭfī-Niyā, Y. (1395 SH/2016). Taḥlīl-e Naẓarī-ye Olgū-ye Bānk-e Eslāmī-ye Dubayy (Rāhbord-hāʾī barā-ye Eṣlāḥ-e Qānūn-e Bānk-dārī-ye Īrān) [A Theoretical Analysis of the Dubai Islamic Bank Model: Strategies for Reforming Iran’s Banking Law]. Eqteṣād-e Eslāmī [Islamic Economics], 16(62), 107–137 [in Persian].
  31. Najafī, M. Ḥ. (1404 AH/1984). Jawāhir al-Kalām fī Sharḥ Sharāʾiʿ al-Islām (Abbās Qūchānī & ʿAlī Ākhūndī, eds.) (7th ed.). Lebanon: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī [in Arabic].
  32. Shahīdī, M. T. (1397 SH/2018). Dars-e Khārej-e Feqh al-Bunūk, Session 03/04/1397. Qom: Madrasah-ye Feqā Available at: https://eshia.ir [in Persian].
  33. Yazdī Ṭabāṭabāʾī, S. M. K. (n.d.). al-ʿUrwat al-Wuthqā [The Firmest Bond]. n.p.: al-Maktabah al-ʿIlmiyyah al-Islāmiyyah [in Arabic].
تحقیقات مالی اسلامی
دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 35
آبان 1404
صفحه 1-40
  • تاریخ دریافت: 11 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری: 08 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 14 آبان 1404