دانشگاه امام صادق علیه‌السلام تحقیقات مالی اسلامی 2251-8290 15 3 2026 04 21 Analysis of the Barriers and Priorities for Implementing Blockchain Technology in Iran's Financial Securities Market تحلیل موانع و اولویت‌های پیاده‌سازی فناوری بلاکچین در بازار اوراق مالی ایران 78205 10.30497/ifr.2026.249782.2025 FA ساجده حسن نژادنیسی هیت علمی دانشگاه آزاداسلامی واحدسوسنگرد 0009-0004-3125-7893 سعید مزرعه آموزش و پرورش خوزستان، خوزستان، اهواز، ایران. 0009-0008-7102-1008 Journal Article 2026 01 04 This research aims to identify and prioritize the legal-jurisprudential, infrastructural, and regulatory barriers to implementing blockchain technology in Iran's Islamic financial securities (sukuk) market, and to provide an operational process model for its adoption. A sequential exploratory mixed-methods design was employed. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 14 experts and analyzed using thematic analysis in MAXQDA. A combined ijtihad-interview method was used for jurisprudential analysis. In the quantitative phase, a questionnaire (α = 0.91) was administered to 384 professionals and analyzed using SPSS and SmartPLS. Findings revealed that jurisprudential challenges (47 references), legal challenges (38 references), and infrastructural barriers (32 references) are the main obstacles. Jurisprudential analysis based on seven Sharia indicators revealed that blockchain is not inherently forbidden, but without Sharia-compliant mechanisms (guarantee fund, open-source code, continuous monitoring), its use is religiously impermissible. The highest-ranked barriers were shortage of dual-skilled human resources (mean 4.7/5), lack of a comprehensive legal framework (4.62/5), and cybersecurity concerns (4.6/5). A seven-step process model with Sharia control points was developed. The key conclusion is that blockchain use is not permissible without transparent mechanisms approved by the Sharia Council. Practical implications include establishing joint Sharia-technical regulatory sandboxes, investing in dual-skilled human resources, and developing specific Islamic fintech standards. ۱. مقدمه و هدفبازار اوراق مالی (صکوک) ایران با چالش‌های نقدشوندگی، هزینه بالای نظارت و شفافیت ناکافی مواجه است. فناوری بلاکچین می‌تواند راه‌حلی برای این مسائل باشد، اما پیاده‌سازی آن با موانع حقوقی، فقهی و زیرساختی روبرو است. این پژوهش با هدف شناسایی و اولویت‌بندی این موانع و ارائه مدل فرآیندی عملیاتی انجام شده است.۲. روش‌شناسیپژوهش با رویکرد ترکیبی اکتشافی متوالی انجام شد. در فاز کیفی، با ۱۴ خبره از حوزه‌های بازار سرمایه، فقه و فناوری مصاحبه نیمه‌ساختاریافته به عمل آمد و داده‌ها با تحلیل مضمون در نرم‌افزار MAXQDA بررسی شد. در فاز کمّی، پرسشنامه‌ای با آلفای کرونباخ ۰.۹۱ میان ۳۸۴ متخصص توزیع گردید و داده‌ها با مدلسازی معادلات ساختاری در SmartPLS تحلیل شدند. تحلیل فقهی با روش ترکیبی اجتهادی-مصاحبه‌ای و با الهام از رویکرد «اجتهاد چندمرحله‌ای» انجام گرفت.۳. یافته‌های تحقیقبلاکچین بالاترین پتانسیل را در بازار اوراق مالی دارد (میانگین ۴.۶ از ۵)، اما شکاف حکمرانی (۴.۵) و کمبود نیروی انسانی دوحوزه‌ای (۴.۷) موانع اصلی هستند. تحلیل فقهی بر اساس هفت شاخص نشان می‌دهد چالش‌های «اکل مال به باطل» (۴.۷۲) و «ضمان» (۴.۶۸) جدی‌ترین موانع شرعی هستند. تحلیل شکاف اختلاف معنادار ۱.۵- در شاخص سرعت توسعه را آشکار ساخت. مدل فرآیندی هفت‌مرحله‌ای با نقاط کنترل شرعی ارائه شده است.۴. نتیجه‌گیریپذیرش بلاکچین در اوراق مالی تنها مشروط به رعایت ضوابط سختگیرانه شرعی و زیرساختی امکان‌پذیر است. ایجاد سندباکس‌های نظارتی مشترک، سرمایه‌گذاری در نیروی انسانی دوحوزه‌ای و تدوین استانداردهای اختصاصی فین‌تک اسلامی پیشنهاد می‌شود. https://ifr.isu.ac.ir/article_78205_eabada527f9313bef1cce232a6e14af4.pdf